L4 na opiekę nad członkiem rodziny – komu przysługuje i jak je otrzymać?

Spis treści

• Kiedy przysługuje L4 na opiekę?
• Komu przysługuje zasiłek opiekuńczy?
• Jakie dokumenty trzeba złożyć?
• Ile dni zwolnienia przysługuje?
• Czy oboje rodzice mogą korzystać z L4 na to samo dziecko?
• Jak uzyskać L4 na opiekę?
• Kiedy ZUS może odmówić wypłaty zasiłku?
• Czy przysługuje zasiłek, gdy chory przebywa w szpitalu?
• Czy można dostać L4 na opiekę więcej niż raz w roku?
• Najczęstsze błędy przy korzystaniu z L4 na opiekę
• Podsumowanie

Kiedy ktoś bliski zachoruje, naturalną reakcją jest chęć zapewnienia mu wsparcia i opieki. Prawo przewiduje taką możliwość – można uzyskać L4 na opiekę nad członkiem rodziny, co pozwala legalnie zwolnić się z pracy i skorzystać z zasiłku opiekuńczego wypłacanego przez ZUS. Sprawdź, kto może z tego skorzystać, na jak długo i jakie są warunki otrzymania takiego zwolnienia.

Prawo do zasiłku opiekuńczego wynika z ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tzw. ustawy zasiłkowej). Świadczenie wypłaca pracodawca (jeśli zatrudnia powyżej 20 osób) lub Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Kiedy przysługuje L4 na opiekę?

Zwolnienie lekarskie na opiekę przysługuje osobom objętym ubezpieczeniem chorobowym, które muszą osobiście opiekować się chorym członkiem rodziny. Może to być:

• dziecko,
• małżonek,
• rodzic,
• inny członek rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym.

Zgodnie z przepisami, kluczowe jest, by zachodziła konieczność sprawowania osobistej opieki, a chory nie miał możliwości uzyskania pomocy od innej osoby.

Komu przysługuje zasiłek opiekuńczy?

Zasiłek opiekuńczy przysługuje każdemu, kto spełnia określone warunki. Przede wszystkim, osoba ubiegająca się o świadczenie musi być objęta ubezpieczeniem chorobowym. Może to wynikać np. z umowy o pracę lub umowy zlecenia, jeśli została zgłoszona do dobrowolnego ubezpieczenia. Warunkiem koniecznym jest również to, aby lekarz wystawił zwolnienie lekarskie z tytułu sprawowania opieki.

Zasiłek opiekuńczy wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku. Świadczenie wypłaca pracodawca (jeśli zatrudnia powyżej 20 osób) lub Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) – w przypadku mniejszych firm.

Jakie dokumenty trzeba złożyć?

Aby otrzymać zasiłek opiekuńczy, konieczne może być złożenie:

• zwolnienia lekarskiego (e-ZLA),
• wniosku Z-15A – w przypadku opieki nad dzieckiem,
• wniosku Z-15B – w przypadku opieki nad innym członkiem rodziny,
• oświadczenia o braku innych osób mogących zapewnić opiekę,
• dokumentu potwierdzającego niepełnosprawność dziecka (jeśli dotyczy).

Wniosek składa się do pracodawcy lub bezpośrednio do ZUS (w zależności od tego, kto wypłaca świadczenie).

Ile dni zwolnienia przysługuje?

Liczba dni zwolnienia zależy od tego, kim jest osoba, nad którą sprawujemy opiekę:

• 60 dni w roku kalendarzowym łącznie na wszystkie dzieci – na opiekę nad zdrowym dzieckiem do lat 8 (np. w przypadku zamknięcia przedszkola) lub nad chorym dzieckiem do 14. roku życia.
• 30 dni w roku kalendarzowym – na opiekę nad chorym dzieckiem niepełnosprawnym powyżej 14. roku życia. Również na opiekę nad dzieckiem z niepełnosprawnością w wieku od 8 do 18 lat, gdy z powodu porodu, choroby lub pobytu w szpitalu rodzic na stałe zajmujący się dzieckiem nie może sprawować nad nim opieki.
• 14 dni w roku kalendarzowym – na opiekę nad innymi członkami rodziny (np. małżonkiem, rodzicem, dorosłym dzieckiem), pod warunkiem że pozostają z ubezpieczonym we wspólnym gospodarstwie domowym.

Warto wiedzieć, że niewykorzystane dni nie przechodzą na kolejny rok.

Zasiłek opiekuńczy jest odrębnym świadczeniem i nie wlicza się do limitu 182 dni zwolnienia chorobowego przysługującego z tytułu własnej choroby pracownika.

Czy oboje rodzice mogą korzystać z L4 na to samo dziecko?

W tym samym czasie zasiłek opiekuńczy może pobierać tylko jeden z rodziców. Nie ma możliwości, aby oboje rodzice jednocześnie korzystali ze zwolnienia na opiekę nad tym samym dzieckiem. Rodzice mogą jednak dzielić się opieką – np. jedno z nich korzysta ze zwolnienia przez kilka dni, a następnie drugie przejmuje opiekę.

Jak uzyskać L4 na opiekę?

Aby otrzymać L4 na opiekę, trzeba skontaktować się z lekarzem – może to być lekarz podstawowej opieki zdrowotnej lub specjalista podczas teleporady. Jeśli lekarz stwierdzi, że konieczna jest osobista opieka nad chorym członkiem rodziny, wystawi zwolnienie lekarskie na opiekę. L4 automatycznie trafia do ZUS i pracodawcy w systemie elektronicznym (e-ZLA).

W razie opieki nad dzieckiem do lat 8 wystarczy, że placówka przedszkolna lub szkoła zostanie zamknięta, np. z powodu epidemii, a rodzic nie ma możliwości zapewnienia innej opieki. W przypadku chorego dziecka do 2. roku życia prawo do zwolnienia przysługuje nawet wtedy, gdy w gospodarstwie domowym obecni są inni opiekunowie.

Podczas zwolnienia na opiekę nie wolno wykonywać pracy zarobkowej ani wykorzystywać zwolnienia niezgodnie z jego celem. ZUS ma prawo przeprowadzić kontrolę prawidłowości wykorzystywania zwolnienia.

Kiedy ZUS może odmówić wypłaty zasiłku?

ZUS może odmówić wypłaty zasiłku opiekuńczego, jeśli:

• opieka nie była konieczna,
• nie została przedstawiona odpowiednia dokumentacja (np. zaświadczenie o niepełnosprawności dziecka, dokumentacja medyczna),
• ubezpieczony wykonywał pracę w czasie zwolnienia,
• zwolnienie było wykorzystywane niezgodnie z celem,
• został przekroczony roczny limit dni opieki.

Czy przysługuje zasiłek, gdy chory przebywa w szpitalu?

Zasiłek opiekuńczy co do zasady nie przysługuje, jeśli dorosły członek rodziny przebywa w szpitalu i ma zapewnioną całodobową opiekę medyczną. Wyjątek dotyczy dziecka do 14. roku życia – w takim przypadku rodzic może otrzymać zasiłek również podczas hospitalizacji dziecka.

Czy można dostać L4 na opiekę więcej niż raz w roku?

L4 na opiekę można otrzymać kilkakrotnie w ciągu roku – aż do wyczerpania limitu dni. Przykładowo, jeśli opiekowałeś się chorym dzieckiem przez 10 dni w marcu i 10 dni w maju, wciąż przysługuje ci 40 dni do końca roku (w przypadku dziecka do 14 lat). W przypadku opieki nad innym członkiem rodziny limit to 14 dni łącznie.

Najczęstsze błędy przy korzystaniu z L4 na opiekę

Korzystając ze zwolnienia lekarskiego i zasiłku opiekuńczego, warto unikać błędów, które mogą skutkować odmową wypłaty świadczenia przez ZUS lub obowiązkiem jego zwrotu.

1. Wykonywanie pracy podczas zwolnienia
L4 na dziecko i opiekę nad członkiem rodziny oznacza zwolnienie od wykonywania pracy. W okresie zwolnienia od wykonywania pracy nie wolno podejmować żadnej pracy zarobkowej – nawet zdalnej. Zwolnienie lekarskie i zasiłek opiekuńczy przysługują wyłącznie wtedy, gdy musisz osobiście zaopiekować się chorym dzieckiem lub innym członkiem rodziny. W przypadku kontroli ZUS wykonywanie pracy może skutkować utratą prawa do świadczenia.

2. Brak złożenia formularza Z-15A lub Z-15B
Samo elektroniczne zwolnienie lekarskie (e-ZLA), które lekarz może wystawić podczas wizyty lub teleporady, nie zawsze wystarcza. Konieczne jest również złożenie wniosku o zasiłek opiekuńczy (Z-15A przy opiece nad dzieckiem lub Z-15B przy opiece nad innym chorym członkiem rodziny, np. przy L4 na opiekę nad rodzicem). Dokumenty można złożyć przez Platformę Usług Elektronicznych ZUS lub u pracodawcy.

3. Przekroczenie rocznego limitu dni
Wiele osób zapomina, że okresy zwolnień na opiekę sumują się w ramach roku kalendarzowego. Zasiłek opiekuńczy przysługuje przez okres zwolnienia, ale tylko do określonego limitu – np. wynosi 60 dni w roku w przypadku opieki nad chorym dzieckiem do lat 14. Przy opiece nad innym członkiem rodziny limit jest krótszy i może być dłuższy niż 14 dni tylko w szczególnych sytuacjach (np. przy dziecku z niepełnosprawnością). Po przekroczeniu limitu kolejne dni zwolnienia lekarskiego nie będą już płatne.

4. Brak faktycznej konieczności sprawowania opieki
Zasiłek opiekuńczy z ZUS przysługuje wyłącznie wtedy, gdy opieka sprawowana jest osobiście i jest rzeczywiście konieczna. Jeśli w gospodarstwie domowym znajduje się inna osoba mogąca zapewnić opiekę nad chorym dzieckiem lub innym członkiem rodziny, świadczenie może nie przysługiwać. Wyjątkiem jest m.in. opieka nad chorym dzieckiem do 2 lat.

5. Błędne założenie co do wysokości świadczenia
Niektórzy zakładają, że zasiłek opiekuńczy wynosi 80% wynagrodzenia „na rękę”. W rzeczywistości zasiłek opiekuńczy wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku, a jego wypłata następuje za dni zwolnienia lekarskiego przypadające w okresie zwolnienia od pracy.

Podsumowanie

Zwolnienie lekarskie na opiekę nad członkiem rodziny to forma wsparcia dla osób, które muszą zająć się chorym bliskim. Wystarczy być ubezpieczonym, uzyskać zwolnienie od lekarza i zgłosić sprawowanie opieki. Pamiętaj, że prawo ogranicza liczbę dni opieki – 60 dni rocznie na dzieci i 14 dni na innych członków rodziny. Jeśli opiekujesz się chorym – masz pełne prawo do zasiłku opiekuńczego.

Bibliografia

• Infor.pl, L4 na dziecko i opiekę nad członkiem rodziny – komu i kiedy przysługuje?. Dostęp: 10.07.25.
• Medfile.pl, Zwolnienie na opiekę nad członkiem rodziny – teleporady. Dostęp: 10.07.25.
• Interia.pl, Kiedy przysługuje zwolnienie lekarskie na chorego małżonka?. Dostęp: 10.07.25.