L4 a emerytura – jak wpływa na wysokość świadczenia?

Spis treści

• Czy L4 wlicza się do emerytury?
• Czy L4 to okres składkowy?
• L4 a emerytura „stara” i „nowa” – kluczowe różnice
• Studia i inne okresy nieskładkowe a staż emerytalny
• Emerytura a zwolnienie lekarskie – kto traci, a kto nie?
• Brak wpływu na wysokość emerytury:
• Utrata części świadczenia dotknie:
• Zwolnienie lekarskie w szczególnych sytuacjach
• L4 w ciąży a urlop macierzyński a emerytura
• Zwolnienie lekarskie a świadczenie przedemerytalne
• Pracujący emeryt na zwolnieniu lekarskim
• Świadczenie rehabilitacyjne a emerytura
• Zwolnienie lekarskie a ciągłość zatrudnienia i staż pracy
• Jak minimalizować skutki długich zwolnień na emeryturę?
• Zwolnienie lekarskie rok przed emeryturą – czy to się opłaca?
• Jak udokumentować okresy składkowe i nieskładkowe w ZUS?
• Podsumowanie

Czas spędzony na zwolnieniu lekarskim często budzi wątpliwości w kontekście przyszłej emerytury. Czy L4 wlicza się do emerytury? Czy okres pobierania zasiłku chorobowego może obniżyć wysokość świadczenia? A może nie ma to żadnego wpływu?

Wpływ zwolnienia lekarskiego na emeryturę zależy przede wszystkim od roku urodzenia oraz systemu, w którym naliczane jest świadczenie. Inaczej L4 oddziałuje na osoby objęte tzw. starą emeryturą, a inaczej na tych, którzy rozliczają się według nowego systemu kapitałowego w ZUS.

Czy L4 wlicza się do emerytury?

Chorobowe (L4) wlicza się do emerytury, ale najczęściej jako okres nieskładkowy. Ten czas liczy się do stażu pracy potrzebnego do uzyskania prawa do emerytury, jednak zwykle nie powiększa bezpośrednio środków na koncie emerytalnym w ZUS.

Przede wszystkim trzeba rozróżnić okresy składkowe i nieskładkowe. To od nich zależy, czy chorobowe wlicza się do emerytury i w jaki sposób wpływa na jej wysokość.

• Okresy składkowe – obejmują czas, gdy odprowadzane były składki emerytalno-rentowe, czyli głównie okresy zatrudnienia. Przykładowe okresy składkowe to m.in.:
  • zatrudnienie na umowę o pracę, od którego odprowadzane są składki emerytalno-rentowe,
  • prowadzenie działalności gospodarczej z opłacanymi składkami na ZUS,
  • część okresów pobierania zasiłku dla bezrobotnych,
  • służba wojskowa lub inne służby mundurowe, objęte obowiązkowym ubezpieczeniem.
• Okresy nieskładkowe – to okresy, w których składki nie były opłacane w pełni, np. zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne czy urlop bezpłatny. Do okresów nieskładkowych ZUS zalicza m.in.:
  • zasiłek chorobowy,
  • świadczenie rehabilitacyjne,
  • urlop bezpłatny,
  • część urlopu wychowawczego,
  • okres nauki w szkole wyższej – po jej ukończeniu, traktowany jak maksymalnie 8 lat stażu, jeśli zostanie przedstawiony dyplom.

Dzięki temu przy liczeniu stażu emerytalnego brane są pod uwagę nie tylko „gołe” lata pracy, ale także np. ukończone studia czy okresy chorobowego – choć te ostatnie mają inny status niż typowe okresy składkowe.

Podczas pobytu na L4 pracownik otrzymuje zasiłek chorobowy, a ten – co do zasady – jest okresem nieskładkowym. Nie oznacza to jednak, że ten czas przepada całkowicie!

Przez pierwsze 33 dni choroby (lub 14 dni po ukończeniu 50 lat) pracownik otrzymuje wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy, od którego odprowadzane są składki emerytalne. Dopiero po tym okresie wypłacany jest zasiłek chorobowy z ZUS, który stanowi okres nieskładkowy.

Czy L4 to okres składkowy?

Nie – zwolnienie lekarskie (chorobowe) nie jest okresem składkowym do emerytury. Chorobowe wlicza się jednak do stażu pracy i tzw. lat pracy do emerytury jako okres nieskładkowy, z pewnymi ograniczeniami. W obliczeniach stosuje się zasadę, że okresy nieskładkowe mogą stanowić maksymalnie ⅓ okresów składkowych. Oznacza to, że jeśli ktoś przepracował 30 lat (okresy składkowe), ZUS może doliczyć maksymalnie 10 lat okresów nieskładkowych, w tym pobyt na zwolnieniu lekarskim.

L4 a emerytura „stara” i „nowa” – kluczowe różnice

Osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. mają emeryturę obliczaną głównie na podstawie stażu pracy, dlatego okresy nieskładkowe – w tym L4 – mają ograniczony wpływ na wysokość świadczenia.

Z kolei osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r. podlegają nowemu systemowi, w którym emerytura zależy od sumy zgromadzonych składek i kapitału początkowego. W ich przypadku długie zwolnienia lekarskie mogą realnie obniżyć przyszłe świadczenie.

Studia i inne okresy nieskładkowe a staż emerytalny

Chorobowe to tylko jeden z wielu okresów nieskładkowych, które mogą zostać doliczone do stażu emerytalnego. W praktyce oznacza to, że ZUS patrzy szerzej niż tylko na lata przepracowane na etacie.

Do okresów nieskładkowych, które mogą zwiększyć staż, należą m.in.:

• ukończone studia wyższe – zaliczane jako 8 lat stażu, jeżeli przedstawisz dyplom,
• okresy pobierania zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego,
• urlop wychowawczy,
• inne okresy wskazane w przepisach, w których nie były opłacane pełne składki, ale można je zaliczyć do stażu.

Przy liczeniu prawa do emerytury ZUS sumuje okresy składkowe i nieskładkowe (w limicie ⅓ stażu składkowego). Dlatego osoba, która np. studiowała i przebywała na chorobowym, może mieć większy staż emerytalny niż wynikałoby to wyłącznie z „lat pracy”.

Emerytura a zwolnienie lekarskie – kto traci, a kto nie?

Nie wszystkie grupy zawodowe odczują negatywne skutki L4 w taki sam sposób. U części osób chorobowe będzie miało znaczenie głównie formalne, a u innych długie zwolnienia mogą realnie obniżyć przyszłą emeryturę, bo przez dłuższy czas nie są odprowadzane składki. Poniżej przykłady, kiedy wpływ L4 na emeryturę jest znikomy, a kiedy bardziej odczuwalny.

Brak wpływu na wysokość emerytury:

• W systemie KRUS nie funkcjonuje indywidualne konto składkowe jak w ZUS, dlatego krótkotrwałe e-zwolnienia lekarskie nie obniżają kwoty emerytury, o ile zachowany jest wymagany staż ubezpieczeniowy.
• Osoby pracujące w budżetówce również podlegają zasadom ZUS, jednak częściej spełniają warunki stażu i rzadziej mają przerwy w składkach, dlatego krótkie L4 zazwyczaj nie wpływa istotnie na wysokość ich emerytury.

Utrata części świadczenia dotknie:

• Pracowników na umowach o pracę w sektorze prywatnym – im dłużej ktoś przebywał na L4, tym mniej składek odprowadzał.
• Osoby prowadzące działalność gospodarczą – jeśli przedsiębiorca był na długim zwolnieniu i pobierał zasiłek chorobowy, nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne, co bezpośrednio wpływa na jego przyszłą emeryturę. W praktyce oznacza to przerwę w budowaniu kapitału emerytalnego.

Zwolnienie lekarskie w szczególnych sytuacjach

Zwolnienie lekarskie może mieć trochę inne konsekwencje emerytalne w zależności od sytuacji życiowej i rodzaju świadczenia, które pobierasz. Inaczej wygląda to u kobiet w ciąży, inaczej przy świadczeniu przedemerytalnym, a jeszcze inaczej u emeryta, który nadal pracuje. Poniżej opisujemy najczęstsze przypadki, o które pytają pacjenci.

L4 w ciąży a urlop macierzyński a emerytura

W przypadku kobiet ważne jest rozróżnienie zwolnienia lekarskiego w ciąży oraz późniejszego urlopu macierzyńskiego.

• L4 w ciąży traktowane jest jak zwykłe chorobowe – jest okresem nieskładkowym. Wlicza się do stażu pracy, ale nie zwiększa bezpośrednio konta emerytalnego w ZUS.
• Urlop macierzyński jest co do zasady okresem składkowym, ponieważ od wypłacanego zasiłku macierzyńskiego odprowadzane są składki emerytalne i rentowe. Ten czas powiększa więc kapitał, z którego liczona jest przyszła emerytura.

W praktyce oznacza to, że samo L4 w ciąży nie pozbawia prawa do emerytury. Jednak bardzo długie zwolnienie przed porodem może nieco obniżyć wysokość świadczenia w porównaniu z sytuacją, w której przez cały ten czas były opłacane pełne składki.

Zwolnienie lekarskie a świadczenie przedemerytalne

Osoby pobierające świadczenie przedemerytalne często zastanawiają się, czy chorobowe może obniżyć lub odebrać to świadczenie.

• W ich przypadku ważne są dwie perspektywy:
  okresy chorobowego sprzed przyznania świadczenia – wpływają na staż i historię ubezpieczenia podobnie jak przy zwykłej emeryturze,
• zasady pobierania już przyznanego świadczenia przedemerytalnego – określają, jakie przychody i przerwy w pracy są dopuszczalne.

Szczegółowe zasady rozliczania chorobowego przy świadczeniu przedemerytalnym ustala ZUS na podstawie aktualnych przepisów. Przed planowanym dłuższym L4 warto sprawdzić swoją sytuację bezpośrednio w ZUS (np. przez PUE), żeby wiedzieć, jak dokładnie zostanie ono rozliczone.

Pracujący emeryt na zwolnieniu lekarskim

Coraz częściej zdarza się, że osoby na emeryturze nadal pracują i zastanawiają się, czy L4 może obniżyć ich świadczenie.

W takiej sytuacji trzeba rozdzielić dwa elementy:

• przyznaną już emeryturę z ZUS,
• wynagrodzenie z dodatkowej pracy.

Zwolnienie lekarskie u pracującego emeryta nie obniża przyznanej wcześniej emerytury. Została ona wyliczona na podstawie składek zgromadzonych do momentu przejścia na świadczenie. Chorobowe wpływa przede wszystkim na bieżące wynagrodzenie z pracy oraz na to, czy w danym czasie odprowadzane są dodatkowe składki z tytułu zatrudnienia.

Świadczenie rehabilitacyjne a emerytura

Gdy choroba trwa bardzo długo, po 182 dniach zasiłku chorobowego można ubiegać się o świadczenie rehabilitacyjne. Po 182 dniach chorobowego ZUS może też przyznać rentę z tytułu niezdolności do pracy, ale składki emerytalne nadal nie są wtedy odprowadzane. Przeczytaj również: Ponowne zwolnienie lekarskie po 182 dniach choroby

ZUS oblicza emeryturę na podstawie sumy składek zgromadzonych na koncie emerytalnym oraz średniego dalszego trwania życia w momencie przejścia na emeryturę. Jeśli ktoś przez kilka lat pobierał zasiłek chorobowy lub świadczenie rehabilitacyjne, jego konto w ZUS będzie „chudsze” niż osoby, która przez cały ten czas pracowała i odprowadzała składki.

Aby otrzymać minimalną emeryturę, konieczne jest spełnienie warunku odpowiedniego stażu składkowego i nieskładkowego – długotrwałe L4 lub świadczenie rehabilitacyjne mogą utrudnić spełnienie tego warunku, nawet jeśli samo prawo do emerytury zostanie zachowane.

Zwolnienie lekarskie a ciągłość zatrudnienia i staż pracy

Zwolnienie lekarskie, nawet długotrwałe, co do zasady nie przerywa ciągłości zatrudnienia u osoby zatrudnionej na umowę o pracę. Okres L4 jest liczony do stażu pracy u danego pracodawcy, choć – jak pokazano wyżej – tylko część tego czasu jest okresem składkowym, a reszta ma status nieskładkowy.

Dopiero w przypadku bardzo długiej niezdolności do pracy przepisy przewidują możliwość rozwiązania umowy przez pracodawcę. Wtedy przerwana zostaje ciągłość zatrudnienia, co ma znaczenie zarówno dla bieżących uprawnień pracowniczych, jak i dla przyszłej emerytury.

Jak minimalizować skutki długich zwolnień na emeryturę?

> Późniejsze przejście na emeryturę = Zwiększanie okresów składkowych – każdy dodatkowy rok pracy oznacza wyższą podstawę wymiaru świadczenia.

> Dodatkowe ubezpieczenia emerytalne – PPE, IKE czy PPK mogą pomóc w zwiększeniu przyszłego świadczenia, niezależnie od okresów L4.

Najważniejsza zasada? Im więcej okresów składkowych i im krócej na L4 – tym lepiej dla przyszłego świadczenia.

Zwolnienie lekarskie rok przed emeryturą – czy to się opłaca?

Pytanie „czy można iść na zwolnienie lekarskie rok przed emeryturą” pojawia się bardzo często. Z perspektywy emerytury liczy się nie tyle sam fakt pójścia na L4, ile to, czy w tym czasie opłacane są składki emerytalne.

• Jeśli zwolnienie jest krótkie i mieści się w limicie wynagrodzenia chorobowego (33 lub 14 dni w roku kalendarzowym), składki nadal są odprowadzane, więc taki epizod zwykle nie ma dużego znaczenia dla wysokości przyszłej emerytury.
• Problem pojawia się przy długotrwałym zwolnieniu rok lub kilka lat przed emeryturą – gdy przez większość czasu wypłacany jest zasiłek chorobowy lub świadczenie rehabilitacyjne, bez nowych składek na konto emerytalne w ZUS. Wtedy łączny kapitał, z którego liczona jest emerytura, może być po prostu niższy.

Samo zwolnienie lekarskie nie przesuwa ustawowego wieku emerytalnego. Może jednak pośrednio opóźnić przejście na emeryturę minimalną, jeśli przez długie okresy chorobowego zabraknie wymaganego stażu i trzeba będzie dłużej pracować, żeby go „dobudować”.

Jak udokumentować okresy składkowe i nieskładkowe w ZUS?

Żeby ZUS mógł prawidłowo policzyć staż i wysokość emerytury, trzeba udokumentować zarówno okresy składkowe, jak i nieskładkowe – w tym chorobowe.

Najczęściej wykorzystywane dokumenty to:

• świadectwa pracy z poszczególnych miejsc zatrudnienia,
• zaświadczenia i legitymacje ubezpieczeniowe z wpisanymi okresami pobierania zasiłków,
• zaświadczenia z ZUS o wypłacanych świadczeniach, 
• dyplom ukończenia studiów wyższych (jeśli ten okres ma być zaliczony jako nieskładkowy),
• inne dokumenty potwierdzające okresy ubezpieczenia.

W razie braków dokumentacji można zwrócić się do byłych pracodawców lub archiwów o odtworzenie danych. Warto zrobić to z wyprzedzeniem, żeby upewnić się, że wszystkie kluczowe okresy – także długie chorobowe – są poprawnie uwzględnione przy ustalaniu prawa do emerytury.

Podsumowanie

Przy ustalaniu prawa do emerytury ZUS uwzględnia niezdolność do pracy i okres zwolnienia lekarskiego, jednak nie zawsze wiąże się to z opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne. Dlatego zwolnienie lekarskie wpływa przede wszystkim na wysokość przyszłej emerytury, a nie na samo prawo do emerytury lub renty.

Długotrwałe L4 może wpłynąć na wysokość świadczenia emerytalnego, ponieważ zmniejsza środki zapisane na koncie ZUS, które stanowią podstawę wymiaru emerytury. Przy złożeniu wniosku o emeryturę kluczowe znaczenie ma łączny ogólny staż pracy oraz to, czy czas niezdolności do pracy był okresem składkowym czy nieskładkowym. W praktyce oznacza to, że L4 wpływa na wysokość, ale rzadko pozbawia prawa do świadczenia.

W praktyce jednak sporadyczne i krótkotrwałe zwolnienia lekarskie nie mają istotnego znaczenia dla wysokości przyszłego świadczenia – realny wpływ pojawia się dopiero przy długich, wielomiesięcznych okresach niezdolności do pracy.

Bibliografia:

• Sejm Gov.pl, Interpelacja nr 17887 do ministra spraw wewnętrznych w sprawie konieczności wprowadzenia zmian w systemie zwolnień lekarskich służb mundurowych oraz świadczeń emerytalnych. Dostęp: 19.03.25. 
• Onet Kobieta, Zwolnienie lekarskie a emerytura. Jak wpływa na wysokość świadczenia? Dostęp: 19.03.25.