Kto płaci za zwolnienie lekarskie – ZUS, KRUS czy pracodawca?

Napisał Angelika Janowicz,
Kto płaci za zwolnienie lekarskie – ZUS, KRUS czy pracodawca?

Spis treści

Zwolnienie lekarskie (L4) jest istotnym narzędziem ochrony zdrowia pracownika, pozwalającym na powrót do pełni sił po chorobie czy urazie. Po spełnieniu określonych warunków przebywającej na nim osobie przysługuje wynagrodzenie lub zasiłek chorobowy. Istotną więc kwestią jest, kto płaci za zwolnienie lekarskie – pracodawca, ZUS, czy może inna instytucja? W artykule szczegółowo wyjaśniamy, jakie są zasady wypłacania świadczeń chorobowych w różnych sytuacjach.

uzyskaj e-zwolnienie

Kto płaci za zwolnienie lekarskie?

W przypadku zwolnienia lekarskiego odpowiedzialność za wypłatę świadczenia może spoczywać zarówno na pracodawcy, jak i na Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Jest to zależne od kilku czynników, do których zalicza się głównie:

  • wielkość firmy,
  • długość trwania zwolnienia lekarskiego,
  • rodzaj zatrudnienia (np. umowa o pracę, umowa zlecenie czy działalność gospodarcza).

W pierwszych dniach zwolnienia to zwykle pracodawca pokrywa koszt wynagrodzenia chorobowego, a dopiero później obowiązki te przejmuje ZUS. Istnieją jednak wyjątki, które należy znać, aby uniknąć nieporozumień.

Zwolnienie lekarskie. Kto płaci – ZUS czy pracodawca?

Kwestia tego, kto płaci za zwolnienie lekarskie, jest zależna od liczby osób zatrudnionych w danej firmie. Zasady wypłacania świadczeń są inne dla:

  • przedsiębiorstw zatrudniających powyżej 20 osób,
  • przedsiębiorstw zatrudniających poniżej 20 osób.

Każda firma ma obowiązek zgłoszenia liczby zatrudnionych osób do 30 listopada. Na tej podstawie ustalane są zasady płatności za zwolnienie lekarskie na cały kolejny rok. Decydująca jest liczba osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego na ten dzień – zmiana zatrudnienia po 30 listopada nie wpływa już na to, kto będzie płatnikiem zasiłków w kolejnym roku kalendarzowym.

Wysokość wynagrodzenia chorobowego i zasiłku chorobowego (aktualne w 2026 r.)

Standardowa wysokość wynagrodzenia chorobowego oraz zasiłku chorobowego wypłacanego przez ZUS wynosi 80% podstawy wymiaru, co oznacza, że w czasie choroby pracownik otrzymuje co do zasady 80% swojego przeciętnego wynagrodzenia.

Wyjątkiem są sytuacje, w których prawo do świadczenia przysługuje w wyższej wysokości. 100% podstawy otrzymuje pracownik m.in.:

  • w razie choroby przypadającej w czasie ciąży,
  • w razie choroby spowodowanej wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy,
  • w razie poddania się badaniom i zabiegom związanym z oddawaniem komórek, tkanek lub narządów.

Zarówno wynagrodzenie chorobowe, jak i zasiłek chorobowy obliczane są na podstawie przeciętnego wynagrodzenia z ostatnich 12 miesięcy, od którego odprowadzane były składki na ubezpieczenia społeczne. Zasady te pozostają aktualne w 2026 roku.

Kto płaci za zwolnienie lekarskie w firmie powyżej 20 osób?

Pracodawca jest zobowiązany do wypłaty wynagrodzenia chorobowego za pierwsze 33 dni zwolnienia w ciągu roku kalendarzowego (lub 14 dni w przypadku osób po 50. roku życia). Dopiero po tym okresie świadczenie przyjmuje formę zasiłku chorobowego finansowanego przez ZUS. Można pobierać go przez 182 dni (lub 270 dni w przypadku ciężarnych oraz niezdolności do pracy spowodowanej gruźlicą).

W przypadku firm zatrudniających powyżej 20 osób oba świadczenia za zwolnienie lekarskie nalicza i wypłaca pracodawca.

Kto płaci za zwolnienie lekarskie w firmie poniżej 20 osób?

Nieco inaczej wygląda kwestia tego, kto płaci za zwolnienie lekarskie w firmie poniżej 20 osób. W przypadku małych przedsiębiorstw wynagrodzenie chorobowe wypłaca pracodawca przez pierwsze 33 dni (lub 14 dni) niezdolności do pracy w danym roku. Natomiast obowiązek naliczenia i wypłaty zasiłku chorobowego spoczywa na ZUS.

Kto płaci za zwolnienie lekarskie na umowie zleceniu?

W przypadku osób zatrudnionych na umowę zlecenie od pierwszego dnia zwolnienia lekarskiego świadczenie wypłacane jest przez ZUS. Od razu przyjmuje ono formę zasiłku chorobowego.

Co po wyczerpaniu 182 dni zasiłku chorobowego?

Po wyczerpaniu maksymalnego okresu zasiłku chorobowego, który wynosi 182 dni (lub 270 dni w przypadku ciąży i gruźlicy), pracownik nie traci automatycznie prawa do dalszego wsparcia.

Jeżeli okres niezdolności do pracy nadal trwa, a dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy, można wystąpić do ZUS o świadczenie rehabilitacyjne. Przysługuje ono maksymalnie przez 12 miesięcy.

W tym czasie ZUS wypłaca świadczenie bezpośrednio, a świadczenie przejmuje ZUS niezależnie od wielkości firmy. Po zakończeniu świadczenia rehabilitacyjnego możliwe jest m.in. przejście na rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Zasady te obowiązują również w 2026 roku.

Okres wyczekiwania – kiedy przysługuje zasiłek chorobowy i od kiedy ZUS płaci za L4?

Prawo do zasiłku chorobowego nie przysługuje automatycznie od pierwszego dnia objęcia ubezpieczeniem. Trzeba najpierw przepracować tzw. okres wyczekiwania.

  • przy ubezpieczeniu chorobowym obowiązkowym (np. umowa o pracę) – prawo do zasiłku powstaje po 30 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego,
  • przy ubezpieczeniu dobrowolnym (np. własna działalność gospodarcza, dobrowolne ubezpieczenie zleceniobiorcy) – po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego.

Do okresu wyczekiwania można zaliczyć poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, jeśli przerwa między nimi nie była dłuższa niż 30 dni (albo wynikała np. z urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego czy służby wojskowej).

Są też sytuacje, w których ZUS płaci za L4 od pierwszego dnia ubezpieczenia, bez czekania na 30 czy 90 dni. Dotyczy to m.in.:

  • absolwentów szkół lub uczelni, którzy zostali objęci ubezpieczeniem chorobowym w ciągu 90 dni od ukończenia nauki,
  • osób z co najmniej 10-letnim okresem obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego w przeszłości,
  • ubezpieczonych, których niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy.

W praktyce oznacza to, że „kiedy ZUS płaci za L4” zależy nie tylko od rodzaju umowy, ale też od tego, jak długo dana osoba podlega ubezpieczeniu chorobowemu i czy spełnia warunki odstępstwa od okresu wyczekiwania.

Kiedy ZUS płaci za zwolnienie lekarskie na własnej działalności?

Osoby prowadzące własną działalność gospodarczą również mają prawo do zasiłku chorobowego, ale Osoby prowadzące własną działalność gospodarczą również mają prawo do zasiłku chorobowego, ale muszą spełnić określone warunki:

  • regularne opłacanie składki na ubezpieczenie chorobowe (dobrowolnej),
  • odczekanie tzw. okresu wyczekiwania, który wynosi 90 dni opłacania składki bez przerw,
  • potwierdzenie niezdolności do pracy przez lekarza na druku ZUS ZLA.

Jeżeli przedsiębiorca spełnia te warunki, za zwolnienie lekarskie płaci ZUS już od pierwszego dnia chorobowego.

Zasady te pozostają aktualne w 2026 roku – przedsiębiorca nabywa prawo do zasiłku chorobowego po upływie 90 dni nieprzerwanego, dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Jeżeli niezdolność do pracy powstanie po tym okresie, ZUS wypłaca zasiłek chorobowy od pierwszego dnia zwolnienia lekarskiego. Jeżeli choroba pojawi się wcześniej, przed upływem okresu wyczekiwania, zasiłek chorobowy po prostu nie przysługuje.

Jak sprawdzić, czy ZUS wypłacił pieniądze za L4?

Status zwolnienia lekarskiego i wypłaty zasiłku chorobowego można na bieżąco sprawdzać w serwisach online:

  • na Platformie Usług Elektronicznych (PUE ZUS) – po zalogowaniu wybierz profil „Ubezpieczony” lub „Świadczeniobiorca”, a następnie zakładkę dotyczącą zasiłków i wypłat,
  • na Internetowym Koncie Pacjenta (IKP) – w zakładce „Historia leczenia” znajdziesz m.in. wystawione zwolnienia lekarskie.

Dzięki temu nie trzeba czekać na papierowe decyzje – informacje o przyznaniu zasiłku i terminach wypłat są dostępne online.

Czy urząd pracy płaci za zwolnienie lekarskie?

Osoby zarejestrowane w urzędzie pracy jako bezrobotne nie podlegają ubezpieczeniu chorobowemu. Oznacza to, że nie mają prawa do zasiłku chorobowego. Natomiast bezrobotni, którzy pobierają zasiłek lub stypendium z urzędu pracy podczas L4 nie tracą do nich prawa, a ponadto ich kwota nie ulega zmniejszeniu podczas choroby.

Zwolnienie lekarskie a ubezpieczenie w KRUS

Osoby prowadzące działalność rolniczą są objęte ubezpieczeniem społecznym w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS). W ich przypadku obowiązują nieco inne zasady wypłaty świadczeń chorobowych.

Kto płaci za zwolnienie lekarskie w przypadku osób prowadzących działalność rolniczą? Zasiłek chorobowy jest wypłacany przez KRUS. Świadczenie przysługuje po upływie minimum 30 dni nieprzerwanej niezdolności do pracy.

Kto płaci za L4 w okresie wypowiedzenia i po ustaniu zatrudnienia?

W czasie okresu wypowiedzenia zasady opłacania zwolnienia lekarskiego są takie same jak przy standardowym L4:

  • przez pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym (lub 14 dni po ukończeniu 50 lat) wynagrodzenie chorobowe wypłaca pracodawca,
  • po przekroczeniu tego limitu świadczenie przyjmuje formę zasiłku chorobowego finansowanego przez ZUS.

Samo zwolnienie lekarskie nie przedłuża okresu wypowiedzenia – umowa rozwiązuje się w dniu wskazanym w wypowiedzeniu, nawet jeśli pracownik nadal przebywa na L4.

Po ustaniu zatrudnienia sytuacja wygląda inaczej. Co do zasady zasiłek chorobowy po ustaniu tytułu do ubezpieczenia chorobowego przysługuje, jeżeli:

  • niezdolność do pracy trwa nieprzerwanie co najmniej 30 dni, oraz
  • choroba powstała najpóźniej w ciągu 14 dni od ustania zatrudnienia (a w przypadku niektórych chorób zakaźnych – w ciągu 3 miesięcy).

W takiej sytuacji świadczenie wypłaca bezpośrednio ZUS. Okres pobierania zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia jest co do zasady krótszy niż w czasie trwania umowy i wynosi standardowo do 91 dni, z możliwością wydłużenia do 182 dni w szczególnych przypadkach (np. ciąża, gruźlica).

Przeczytaj też: Zwolnienie lekarskie po ustaniu zatrudnienia

E-zwolnienie

Uzyskaj e-zwolnienie lekarskie online

99zł

ZAMÓW

E-recepta

Uzyskaj receptę na wybrane leki

59zł

ZAMÓW

Teleporada

Umów się na konsultację lekarską

99zł

ZAMÓW

Zapowiadane zmiany w wypłacaniu zasiłku chorobowego na 2026 rok

Kwestia tego, kto płaci za zwolnienie lekarskie – ZUS czy pracodawca, była w ostatnich latach przedmiotem wielu dyskusji. Pojawiały się zapowiedzi reformy, zgodnie z którą zasiłek chorobowy miałby być finansowany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych już od 1. dnia chorobowego – niezależnie od wielkości firmy.

Na dzień aktualizacji artykułu (stan prawny w 2026 roku) te zmiany nie weszły jednak w życie. Nadal obowiązuje zasada, że:

  • pracodawca wypłaca wynagrodzenie chorobowe przez pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym (lub 14 dni w przypadku pracowników powyżej 50. roku życia),
  • po tym okresie świadczenie przyjmuje formę zasiłku chorobowego finansowanego przez ZUS.

Jeśli rząd wróci do koncepcji przejęcia wypłaty świadczeń od pierwszego dnia choroby, będzie to wymagało zmiany przepisów i oficjalnych komunikatów ZUS – do tego czasu przy ustalaniu, kto płaci za L4, trzeba opierać się na aktualnych zasadach opisanych w tym artykule.

Jakie formalności są potrzebne, żeby ZUS wypłacił zasiłek chorobowy?

ZUS nie wypłaca zasiłku chorobowego „z automatu” tylko dlatego, że lekarz wystawił e-ZLA. Potrzebne są jeszcze odpowiednie dokumenty, które przekazuje pracodawca lub sam ubezpieczony.

W praktyce kluczowe są formularze:

  • Z-3 – wypełnia go pracodawca, gdy ubezpieczony jest pracownikiem na umowie o pracę,
  • Z-3a – dotyczy m.in. zleceniobiorców, osób na zasiłkach po ustaniu zatrudnienia czy prowadzących działalność.

Pracodawca powinien przekazać kompletną dokumentację do ZUS w ciągu 7 dni od otrzymania informacji o zwolnieniu lekarskim. Opóźnienia po stronie zakładu pracy często przekładają się na późniejszą wypłatę świadczenia.

Pracownik co do zasady nie musi już dostarczać zwolnienia papierowego, bo elektroniczne L4 (e-ZLA) trafia bezpośrednio do ZUS i pracodawcy. Wyjątkiem są sytuacje, gdy pracodawca nie ma dostępu do systemu teleinformatycznego – wtedy lekarz może wystawić wydruk e-ZLA, który trzeba zanieść do firmy.

Jeżeli pieniądze z ZUS nie pojawiają się na koncie, warto:

  • upewnić się, że pracodawca wysłał do ZUS kompletny formularz Z-3 / Z-3a,
  • sprawdzić numer rachunku bankowego zgłoszony w ZUS,
  • zalogować się na PUE ZUS i zweryfikować status sprawy.

Zwolnienia lekarskie online – wygoda i przyspieszenie wypłat

Zwolnienia lekarskie online to jedna z najbardziej praktycznych zmian w polskim systemie ubezpieczeń zdrowotnych. Wprowadzenie elektronicznych zwolnień (e-ZLA) umożliwia automatyczne przesyłanie dokumentów do ZUS, pracodawców czy instytucji takich jak KRUS.

Brak konieczności osobistego dostarczania L4 oznacza szybsze rozpoczęcie procedury wypłaty świadczeń. Systemy automatyczne ograniczają ryzyko zagubienia dokumentów lub błędów w ich wypełnianiu. Dzięki zwolnieniom lekarskim online osoby chore mogą skupić się na powrocie do zdrowia, zamiast na formalnościach, niezależnie od tego, kto płaci za zwolnienie lekarskie – ZUS czy pracodawca.

Warunkiem wypłaty świadczenia pozostaje prawidłowe zaświadczenie lekarskie (e-ZLA) – pracownik nie musi go dostarczać osobiście, jednak nadal odpowiada za to, aby zwolnienie chorobowe obejmowało właściwy czas choroby oraz dni od dnia niezdolności do pracy.

W pierwszym okresie niezdolności do pracy pracodawca wypłaca wynagrodzenie chorobowe – przez 33 dni w roku kalendarzowym (lub 14 dni w przypadku pracowników powyżej 50. roku życia). Po tym czasie ZUS wypłaca zasiłek chorobowy. To, kto płaci za L4, zależy więc od długości zwolnienia oraz formy zatrudnienia.

Tak, ZUS wypłaca zasiłek chorobowy od pierwszego dnia niezdolności do pracy m.in. w przypadku umowy zlecenia, prowadzenia działalności gospodarczej (po spełnieniu warunku 90 dni ubezpieczenia chorobowego) oraz po zakończeniu okresu, za który wynagrodzenie chorobowe wypłaca pracodawca.

 

Standardowa wysokość zasiłku chorobowego i wynagrodzenia chorobowego wynosi 80% podstawy wymiaru. W niektórych sytuacjach – np. w czasie ciąży lub w razie wypadku w drodze do pracy – świadczenie przysługuje w wysokości 100%.

Nie, jeżeli pracownik spełnia warunki do objęcia ubezpieczeniem chorobowym i posiada prawidłowe zaświadczenie lekarskie (e-ZLA), pracodawca wypłaca wynagrodzenie chorobowe zgodnie z przepisami. Odmowa może nastąpić jedynie w szczególnych przypadkach, np. nadużycia zwolnienia.

Po wyczerpaniu maksymalnego okresu zasiłku chorobowego możliwe jest uzyskanie świadczenia rehabilitacyjnego, które wypłaca ZUS przez maksymalnie 12 miesięcy, jeśli dalsze leczenie daje szansę na powrót do pracy.

Nie. Zwolnienie lekarskie w formie e-ZLA jest przekazywane automatycznie do ZUS i pracodawcy. Pracownik nie musi dostarczać dokumentu osobiście, ale powinien upewnić się, że zwolnienie obejmuje prawidłowy czas niezdolności do pracy.

Nie. Osoby zarejestrowane jako bezrobotne nie podlegają ubezpieczeniu chorobowemu, dlatego nie mają prawa do zasiłku chorobowego. Choroba nie powoduje jednak utraty prawa do zasiłku lub stypendium z urzędu pracy.

W 2026 roku w firmie zatrudniającej nie więcej niż 20 osób pracodawca wypłaca pracownikowi wynagrodzenie chorobowe przez pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym (lub 14 dni po ukończeniu 50. roku życia). Po wykorzystaniu tego limitu świadczenie przyjmuje formę zasiłku chorobowego finansowanego i wypłacanego bezpośrednio przez ZUS, ponieważ w małej firmie to ZUS jest płatnikiem zasiłków.

W małej firmie (do 20 ubezpieczonych) zasada jest prosta:

  • za pierwsze 33 dni (lub 14 dni po 50. roku życia) płaci pracodawca – jest to wynagrodzenie chorobowe,

  • od 34. dnia zasiłek chorobowy finansuje i wypłaca ZUS.
    Pracownik nie musi sam zgłaszać się po pieniądze – podstawą do wypłaty jest e-ZLA oraz dokumenty przekazywane przez pracodawcę do ZUS.

Pracodawca płaci za okres L4, za który przysługuje wynagrodzenie chorobowe – standardowo przez pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w danym roku kalendarzowym (lub 14 dni po 50. roku życia). Po przekroczeniu tego limitu świadczenie przechodzi w zasiłek chorobowy finansowany przez ZUS. ZUS płaci także m.in. za L4 przedsiębiorców i zleceniobiorców po spełnieniu okresu wyczekiwania oraz za zwolnienia po ustaniu zatrudnienia, jeśli spełnione są warunki ustawowe.

Tak. Pracodawca ponosi koszty wynagrodzenia chorobowego należnego za dni, za które zgodnie z przepisami odpowiada firma (33 dni lub 14 dni po 50. roku życia). Po tym okresie świadczenie finansowane jest z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a więc z budżetu ZUS – pracodawca może jedynie pośredniczyć w wypłacie zasiłku, jeśli jest płatnikiem zasiłków.

W 2026 roku nie zmieniły się zasady, kto finansuje L4. Nadal obowiązuje podział:

  • pracodawca wypłaca wynagrodzenie chorobowe przez pierwsze 33 lub 14 dni w roku,

  • ZUS finansuje zasiłek chorobowy za kolejne dni niezdolności do pracy.
    Nowe przepisy dotyczą głównie zasad kontroli zwolnień i tego, jakie zachowania w czasie L4 oznaczają utratę zasiłku (m.in. dopuszczenie sporadycznych, incydentalnych czynności, które nie kolidują z leczeniem).

ZUS płaci za L4, gdy ubezpieczony spełnia warunki do zasiłku chorobowego, w szczególności:

  • upłynął wymagany okres wyczekiwania (30 dni przy ubezpieczeniu obowiązkowym, 90 dni przy dobrowolnym),

  • minął limit 33/14 dni wynagrodzenia chorobowego finansowanego przez pracodawcę,

  • zwolnienie dotyczy osoby na umowie zleceniu lub prowadzącej działalność gospodarczą (po okresie wyczekiwania),

  • spełnione są warunki do zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia (choroba w określonym terminie od zakończenia ubezpieczenia i trwająca co najmniej 30 dni).

Bibliografia:

Autor

Angelika Janowicz

Absolwentka Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu na kierunku pielęgniarstwo. Doświadczenie zawodowe zdobywała w poradni pediatrycznej, laryngologicznej, kardiologicznej, pulmonologicznej oraz gabinecie zabiegowym. Interesuje się psychodietetyką i żywieniem człowieka w chorobach metabolicznych – w szczególności zastosowaniem diet niskowęglowodanowych w insulinooporności. Prywatnie miłośniczka psów, kuchni greckiej i pieszych wędrówek.

Powiązane

L4 a emerytura – jak wpływa na wysokość świadczenia?

 Czytaj więcej

Kto może wystawić zwolnienie lekarskie?

 Czytaj więcej